علائم و روش های درمانی عفونت و پارگی گوش
گوش یکی از حساسترین اندامهای بدن است که علاوه بر شنیدن، در حفظ تعادل بدن نیز نقش کلیدی دارد. هرگونه آسیب یا عفونت در این عضو میتواند به طور مستقیم روی کیفیت زندگی فرد اثر بگذارد. دو مشکل شایع در این حوزه، عفونت گوش و پارگی پرده گوش هستند که میتوانند به دلایل متعددی از جمله عفونت باکتریایی، ویروسی یا ضربه فیزیکی رخ دهند. در ادامه این مقاله، علائم، علل، روشهای تشخیص و جدیدترین رویکردهای درمانی این دو مشکل را بررسی میکنیم.
علائم عفونت گوش
عفونت گوش بسته به محل بروز به سه دسته تقسیم میشود: عفونت گوش خارجی، میانی و داخلی.
عفونت گوش خارجی که با نام «گوش شناگر» هم شناخته میشود، معمولاً با خارش، درد، قرمزی و تورم مجرای گوش همراه است و در موارد شدیدتر ممکن است ترشح چرکی هم دیده شود.
عفونت گوش میانی که اغلب در پی تجمع مایع پشت پرده گوش ایجاد میشود، با درد شدید، افت شنوایی، تب و گاهی خروج مایع از گوش بروز میکند.
عفونت گوش داخلی کمتر شایع است، اما میتواند علائمی مانند سرگیجه، حالت تهوع و کاهش محسوس شنوایی ایجاد کند.
علائم پارگی پرده گوش
پرده گوش (تمپان) غشایی نازک است که گوش میانی را از مجرای گوش خارجی جدا میکند. پارگی آن معمولاً با درد ناگهانی و شدید، افت شنوایی، وزوز گوش و گاهی خروج مایع یا خون همراه است. برخی افراد پس از پارگی پرده گوش دچار سرگیجه یا اختلال تعادل نیز میشوند؛ این علامت هشدار مهمی است، چون اگر سرگیجه یا افت شنوایی حسی-عصبی بیش از چند ساعت ادامه پیدا کند، نشانه احتمالی آسیب به گوش داخلی است و باید سریعتر پیگیری شود. (منبع: Merck Manual)
علل عفونت گوش
شایعترین علت عفونت گوش میانی، عفونتهای باکتریایی و ویروسی هستند که معمولاً به دنبال سرماخوردگی یا عفونت دستگاه تنفسی فوقانی از طریق لوله استاش به گوش میانی میرسند و باعث التهاب و تجمع مایع میشوند.
در مورد عفونت گوش خارجی، قرارگیری طولانی در آب آلوده، استفاده نادرست از گوشپاککن و ورود اجسام خارجی به مجرای گوش از عوامل اصلی محسوب میشوند.
علل پارگی پرده گوش
پارگی پرده گوش میتواند نتیجه ضربه مستقیم، صدای انفجار، یا تغییرات ناگهانی فشار هوا (مثلاً هنگام پرواز یا غواصی بدون رعایت اصول ایمنی) باشد. ورود اجسام خارجی به گوش — از جمله استفاده نادرست از گوشپاککن — نیز یکی از علل شایع آسیب مستقیم به پرده گوش است. عفونت شدید گوش میانی که فشار پشت پرده را بالا میبرد نیز میتواند به پارگی منجر شود. (منبع: Merck Manual Professional)
تشخیص
تشخیص اولیه معمولاً با معاینه بالینی و استفاده از اتوسکوپ انجام میشود؛ ابزاری که به پزشک اجازه میدهد مجرا و پرده گوش را از نزدیک بررسی کند. در پارگیهای بسیار کوچک که با چشم بهسختی قابل تشخیصاند، ممکن است از میکروسکوپ گوش یا آزمایشهای امپدانس گوش میانی استفاده شود. آزمایش شنوایی (ادیومتری) پیش و پس از درمان نیز توصیه میشود تا مشخص شود افت شنوایی ناشی از خود آسیب بوده یا از عوارض درمان. (منبع: Merck Manual Professional)
روشهای درمانی عفونت گوش
درمان بر اساس نوع و شدت عفونت تعیین میشود. عفونتهای خفیف گوش خارجی معمولاً با قطرههای آنتیبیوتیک موضعی و پرهیز از ورود آب به گوش درمان میشوند. در عفونتهای گوش میانی، بسته به سن بیمار و شدت علائم، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک خوراکی تجویز کند یا در موارد خفیفتر، ابتدا چند روز صبر کند تا مشخص شود عفونت خودبهخود بهبود مییابد یا نه؛ رویکردی که امروز در بسیاری از راهنماهای بالینی برای کاهش مصرف بیرویه آنتیبیوتیک توصیه میشود.
داروهای مسکن و ضدالتهاب نیز برای کاهش درد به کار میروند. در عفونتهای داخلی گوش که پیچیدهتر و کمشایعتر هستند، درمان ممکن است شامل داروهای ضدویروسی یا کورتیکواستروئیدی و در موارد شدید، بستری بیمار باشد.
روشهای درمانی پارگی پرده گوش
بر اساس جدیدترین راهنماهای بالینی، در بیشتر موارد پارگی پرده گوش، بهویژه پارگیهای ناشی از ضربه، نیازی به درمان اختصاصی نیست و پرده بهطور طبیعی طی چند هفته ترمیم میشود؛ در این دوره فقط باید از ورود آب یا هر جسمی به گوش خودداری شود («اصل خشک نگهداشتن گوش»).
اگر نشانهای از عفونت یا آلودگی همراه با پارگی وجود داشته باشد، پزشک قطره آنتیبیوتیک موضعی از خانواده فلوروکینولونها (مانند افلوکساسین) تجویز میکند؛ این دسته از قطرهها برخلاف قطرههای حاوی آمینوگلیکوزید (مانند نئومایسین یا جنتامایسین)، برای گوش میانیِ در معرض دید ایمنتر شناخته میشوند و به همین دلیل در پرده پارهشده ترجیح داده میشوند.
اگر پارگی پس از حدود دو ماه بهبود نیابد، یا با آسیب به زنجیره استخوانهای گوش میانی و اختلال شنوایی همراه باشد، جراحی ترمیمی پرده گوش (تمپانوپلاستی) در دستور کار قرار میگیرد. این جراحی معمولاً با پیوند بافت خود بیمار انجام میشود، هرچند در سالهای اخیر روشهای کمتهاجمیتری مانند پچهای ژلاتینی برای ترمیم پارگیهای مزمن نیز در حال بررسی بالینی هستند. (منبع: Mayo Clinic, Merck Manual Professional)
پیشگیری
برای پیشگیری از عفونت گوش خارجی، رعایت بهداشت گوش، جلوگیری از ورود آب آلوده و پرهیز از استفاده نادرست از گوشپاککن اهمیت زیادی دارد. پیشگیری از عفونتهای تنفسی فوقانی از طریق رعایت بهداشت فردی و تقویت سیستم ایمنی نیز میتواند خطر عفونت گوش میانی را کاهش دهد.
برای پیشگیری از پارگی پرده گوش، اجتناب از ضربه به گوش، استفاده از گوشگیر در محیطهای پرسروصدا یا هنگام پرواز، و خودداری از فرو کردن اجسام نوکتیز در گوش توصیه میشود.
نتیجهگیری
عفونت و پارگی پرده گوش از مشکلات شایعی هستند که در بیشتر موارد با تشخیص بهموقع و مراقبت درست، بدون عارضه جدی بهبود مییابند. آگاهی از علائم هشداردهنده — بهویژه سرگیجه، افت شدید شنوایی یا درد مداوم — و مراجعه سریع به متخصص گوش، حلق و بینی، نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از عوارض بلندمدت مانند عفونت مزمن یا کاهش دائمی شنوایی دارد.
